Hoe maak ik de sensor van mijn (spiegelreflex)camera schoon?

Inleiding

Regelmatig krijg ik de vraag: "hoe moet ik mijn camera schoonmaken?" Het antwoord op die vraag is afhankelijk van wat met de vraag bedoeld wordt...

De camera behuizing

De behuizing van je camera kun je het beste met een vochtige doek schoonmaken, dit advies geldt voor zo goed als elk electronisch apparaat. Het display achterop je camera kun je het beste met een 'microfiber' doekje schoonmaken, deze doekjes zijn speciaal voor brillen of lenzen (objectieven, niet die dingen voor in je ogen) en zijn bij de meeste fotozaken of opticiens te koop. Mocht je display erg vet zijn dan kun je dezelfde vloeistof gebruiken die je ook voor je bril of objectief gebruikt.

De sensor

Bij een spiegelreflex camera is het bijna onvermijdelijk dat de sensor af en toe vies wordt, zelfs als je maar 1 lens op je camera gebruikt!
Begin altijd met controleren of de sensor schoongemaakt moet worden. Stofjes zie je het beste met kleine diafragma's, dus als je alleen maar met je lens vol open fotografeert dan hoef je minder vaak je sensor schoon te maken... Ikzelf maak mijn testfoto's altijd op diafragma f/16. Kleinere diafragma's (dus grotere getallen) gebruik ik zelden, dus daarmee testfoto's maken is in mijn ogen zinloos. Daarnaast, met diafragma f/45 (extreem voorbeeld) zie je altijd stofjes, zo goed kunnen wij niet schoonmaken.

De testfoto:

  • Pak een wit vel papier, zet je lens of camera op manueel focus en focus op oneindig
  • fotografeer het witte vel van dichtbij, zonder in je eigen licht te hangen (flink inzoomen helpt), met een lage iso waarde en zorg dat het vel 'licht' belicht wordt (gebruik desnoods je belichtingscompensatie)
  • beweeg je camera tijdens het maken van de foto (je wilt immers niet dat je een vlekje op het papier als vlekje op je sensor gaat interpreteren)
  • zet de foto over op je computer en kijk of je stofjes ziet
  • stofjes linksboven op de foto zitten rechtsonder op je sensor!

Er zijn 3 methoden om je sensor schoon te maken. Helaas is de simpelste (+ goedkoopste) manier ook het minst effectief. Hieronder het lijstje:

  • blazen met droge lucht (meestal met een balgje): werkt alleen voor stofdelen die niet vochtig geweest zijn. Als je een keer in een ruimte met hoge luchtvochtigheid geweest bent, of een keer van een koele omgeving naar een warmere dan heb je al condensvorming op je sensor gehad waarmee de stofjes die erop zitten lekker plakkerig worden en ze meestal niet meer met een balgje te verwijderen zijn.
  • schoonvegen met een statisch kwastje, de bekendste hiervan is de Visible Dust Arctic Butterfly 724. Dit is een kwastje met een motortje dat het kwastje laat draaien. Je laat het even draaien (hiermee wordt het kwastje statisch), dan zet je het motortje uit en ga je ermee over je sensor. Daarna laat je hem wederom even draaien om de stofjes weer van het kwastje af te blazen. Deze oplossing werkt vaak goed en is ook onderweg goed te doen. Zorg wel voor een relatief stofvrije en zoveel mogelijk windstille ruimte.
    Een alternatief hierop is een zogenaamde 'stof pen', wat een pen met een flexibele schoonmaak kop is. Het idee hiervan is dat je met een speciale loupe op je sensor kijkt en alleen daar schoonmaakt waar het vies is. Hiermee heb ik zelf geen ervaring.
  • de natte methode met vloeistof en swabjes (zeg maar: 'dweilen'). Deze methode haalt ook de flink hardnekkige stofdelen eraf, maar is geen goedkope oplossing. De vloeistof valt wel mee (ongeveer 10 Euro voor een flesje waar je lang mee doet), maar de swabjes kosten ongeveer 50 Euro voor 12 stuks. Hier zijn 2 'bekende' merken: Photosol en Visible Dust. Het schijnt dat de swabjes van Visible Dust met name voor de zogenaamde 'full-frame' sensoren fijner zijn, maar ik heb alleen ervaring met die van Photosol.
    Als je voor Photosol gaat: de vloeistof heet Eclipse E2. Er is ook 'gewone' Eclipse vloeistof, maar die wil je niet gebruiken. De E2 variant is geschikt voor alle sensoren, de 'gewone' is alleen voor oudere sensoren geschikt. Zoals ik al eerder opmerkte: met die vloeistof doe je serieus lang (dik 10 jaar), dus de kans is groot dat je een nieuwe camera koopt voordat je vloeistof op is... Overigens is deze vloeistof ook prima te gebruiken om je display of lens schoon te maken!

Hoe verder je naar beneden gaat in het rijtje, hoe "moeilijker" het schoonmaken wordt. Niet dat de handeling nou verschrikkelijk moeilijk is, maar het is wel even wennen.
Ikzelf probeer altijd eerst met het kwastje, als dat niet goed genoeg schoonmaakt dan ga ik dweilen.
Oh ja, de laatste stap is je camera weer terug op autofocus zetten :)

Zorg in alle gevallen voor een relatief schone werkomgeving: een plank of ander oppervlak op je badkamer is meteen na het douchen een ideale plek om je sensor schoon te maken: het vocht in de lucht grijpt de stofdelen vast en deze vallen vervolgens naar beneden. Laat wel even het grootste deel van de condens wegtrekken.
Een alternatief is met de sproeikop van je plantenspuit wat water boven een tafel verstuiven, even wachten totdat het water allemaal beneden is en dan gelijk je sensor schoonmaken. In beide gevallen heb je dan tijdelijk een goede, stofvrije omgeving. Een kwestie van voorkomen dat je met moddervoeten achter je dweil aanloopt!

Ten slotte: op het internet lees je regelmatig spook verhalen over mensen die met het schoonmaken hun sensor kapot gemaakt zouden hebben. Zolang je ook maar enigszins gezond verstand gebruikt dan is dat niet mogelijk. Natuurlijk, als je met een priem probeert om een stofje van je sensor af te prikken dan zal het vast en zeker een keer goed mis gaan, maar dan vraag je er ook om. De toplaag van je sensor (meestal het uv/ir filter) is een relatief harde laag, die beschadig je niet snel. Zeker niet als je met de juiste spullen aan de gang gaat. Ondanks dit alles: schoonmaken doe je op eigen risico!
Op sommige plekken lees je verhalen over mensen die de swabs te duur vinden en dat ze dan papier gebruiken. Ten eerste: veel tissues hebben een balsem die een vettige laag achterlaat (maak je bril er maar eens mee schoon), dat wil je niet op je sensor hebben. Ten tweede: papier krast altijd een beetje... I rest my case.


(c) 2017 Freddy Hurkmans, laatste wijziging: 2017-01-10 10:30:13
Freddy Hurkmans beginpagina leren over fotografie: fotografie artikels door Freddy Hurkmans handboek fotografie door Freddy Hurkmans